Hỗ trợ trực tuyến

  • (Bùi Trọng Bằng)

Thống kê

  • truy cập   (chi tiết)
    trong hôm nay
  • lượt xem
    trong hôm nay
  • thành viên
  • Thành viên trực tuyến

    0 khách và 0 thành viên

    DANH NGÔN MỖI NGÀY

    Gốc > Có thể bạn chưa biết >

    Dạy học theo chủ đề

          Đất nước ta đang bước vào giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa với mục tiêu đến năm 2020 Việt Nam sẽ từ một nước nông nghiệp về cơ bản trở thành nước công nghiệp, hội nhập với cộng đồng quốc tế. Nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế là con người, là nguồn nhân lực. Việc này cần được bắt đầu từ việc đổi mới giáo dục.

          Một trong những trọng tâm của đổi mới giáo dục là tập trung vào đổi mới phương pháp dạy học, thực hiện dạy học dựa vào hoạt động tích cực, chủ động của học sinh với sự tổ chức và hướng dẫn đúng mực của giáo viên nhằm phát triển tư duy độc lập, sáng tạo, góp phần hình thành phương pháp và nhu cầu tự học, bồi dưỡng hứng thú học tập, tạo niềm tin và niềm vui trong học tập cho học sinh,  phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy nghĩ của học sinh.

         Trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học, việc vận dụng một cách sáng tạo các chiến lược dạy học tiên tiến trên thế giới vào thực tiễn giáo dục Việt Nam có thể là con đường thích hợp. Tuy nhiên việc đổi mới theo phương pháp cụ thể nào thì phải lựa chọn cho phù hợp với từng đối tượng con người và nội dung dạy học.

         Môi trường tôi đang giảng dạy với đa số là các học sinh có sức học trung bình và yếu, các em còn quen với cách dạy học truyền thống. Chính vì vậy tôi quyết định chọn lựa một phương pháp dạy học theo quan điểm hiện đại nhưng không quá xa so với phương pháp dạy học truyền thống để học sinh từng bước làm quen, thích ứng được với các phương pháp dạy học tích cực.

         Qua quá trình tìm hiểu bản thân nhận thấy rằng, dạy học theo chủ đề giúp học sinh tập trung sự chú ý vào đối tượng, dễ dàng hiểu được các vấn đề giáo viên trình bày, định hướng tốt nội dung bài học, dễ tiếp thu thông tin, do đó có thể rút ngắn được thời gian trình bày của giáo viên. Hơn thế nữa nếu sử dụng dạy học theo chủ đề để giảng dạy sẽ góp phần thay đổi không khí học tập, lôi cuốn học sinh tham gia tích cực vào bài giảng, làm cho lớp học năng động, không buồn tẻ, học sinh dễ dàng ghi nhận kiến thức một cách có hệ thống, không nhồi nhét, quá tải.

        Với tất cả những lý do đã trình bày ở trên, tôi quyết định chia sẻ suy nghĩ của bản thân về việc dạy học theo chủ đề.

     
    1. Khái niệm dạy học theo chủ đề
          Là mô hình dạy học mà nội dung học được xây dựng thành các chủ đề có ý nghĩa thực tiễn và thể hiện mối liên hệ liên môn, liên lĩnh vực (chủ đề tích hợp) để học sinh có thể phát triển ý tưởng một cách toàn diện .
          Dạy học theo chủ đề (Themes based learning) là sự kết hợp giữa mô hình dạy học truyền thống và hiện đại, ở đó giáo viên không dạy học chỉ bằng cách truyền thụ (xây dựng) kiến thức mà chủ yếu là hướng dẫn học sinh tự lực tìm kiếm thông tin, sử dụng kiến thức vào giải quyết các nhiệm vụ có ý nghĩa thực tiễn.
         Theo mô hình này, học sinh có nhiều cơ hội làm việc theo nhóm để giải quyết những vấn đề xác thực, có hệ thống và liên quan đến nhiều kiến thức khác nhau. Học sinh thu thập thông tin từ nhiều nguồn kiến thức. Việc học của học sinh thực sự có giá trị vì nó kết nối với những gì thực tế và rèn luyện được nhiều kĩ năng hoạt động và kĩ năng sống. Học sinh được tạo điều kiện minh họa kiến thức, được đánh giá trao đổi và giao tiếp. Thông qua cách tiếp cận chương trình này, vai trò của giáo viên là hướng dẫn và chỉ bảo hơn là quản lý trực tiếp học sinh làm việc.

        Dạy học theo chủ đề ở cấp trung học phổ thông là sự cố gắng tăng cường sự tích hợp kiến thức, làm cho kiến thức (các khái niệm) có mối liên hệ mạng lưới nhiều chiều, là sự tích hợp vào nội dung học những ứng dụng kỹ thuật và đời sống thông dụng làm cho nội dung học có ý nghĩa hơn, hấp dẫn hơn, đó là “thổi hơi thở” của cuộc sống ngày hôm nay vào những kiến thức cổ điển, nâng cao chất lượng “cuộc sống thật” trong các bài học .

    2. Những nét đặc trưng cơ bản của dạy học theo chủ đề.

    -Thứ nhất:  Các kiến thức cần truyền đạt cho học sinh được khai thác từ những chủ đề học tập mà nội dung của nó có thể liên quan đến một hay nhiều lĩnh vực, nhiều chuyên ngành.

    - Thứ hai: Các kiến thức cần dạy nằm trong một cấu trúc tổng thể với sự liên hệ chặt chẽ với nhau, việc nhận thức của học sinh đối với những kiến thức đó được định hướng một cách logic dựa trên hệ thống câu hỏi, từ những câu hỏi khái quát cho đến những câu hỏi bài học và câu hỏi nội dung.

    - Thứ ba: Khai thác tối đa kiến thức kinh nghiệm của học sinh. Tối đa hóa sự tham gia của người học, hạn chế đến mức tối thiểu quyết định và can thiệp, áp đặt của người dạy trong quá trình học tập.

    Chính vì thế:  Kiến thức mang đến cho học sinh gần gũi với thực tiễn, quá trình học tập không gò ép, cưỡng bức, ban phát, mà tạo điều kiện, tạo cơ hội, tạo triển vọng học tập, nuôi dưỡng tính sẵn sàng, tình cảm, tính tích cực, ý chí, kể cả bản năng của người học để đạt mục đích học tập và phát triển cá nhân.

    -Thứ tư: Phương thức chủ đạo là dựa trên những câu hỏi định hướng, những yêu cầu đã được thỏa thuận giữa giáo viên và học sinh, người học có thể tự hoạt động cá nhân để nhận thức, tự phát triển, tự thực hiện, tự biểu hiện, tự kiểm tra, tự đánh giá và tự hoàn thiện trong môi trường luôn được kích thích động cơ và đảm bảo tối đa quyền tự do trong lựa chọn, quyết định, ứng xử, hoạch định, làm việc, thay đổi, cải thiện trong các yếu tố học tập.

    - Phát huy được tính chủ động, tự tin, tự khẳng định, tự thúc đẩy và tự vận động của người học, xu hướng năng động và cải biến của hành động học tập. Phát triển tư duy độc lập, sáng tạo, khả năng suy ngẫm, óc phê phán, tính độc đáo và ham hiểu biết của học sinh

    - Thứ  năm: Đảm bảo được tính mềm dẻo và thích ứng cao của giáo dục đối với người học, với đặc điểm cá nhân và nhân cách của học sinh về (nhu cầu, tình cảm, giá trị, mục đích).

    - Thứ sáu: Rèn luyện được khả năng làm việc theo nhóm, ý thức cộng đồng, tính hợp tác trong việc giải quyết vấn đề.

           Bên cạnh những ưu điểm, cách tiếp cận dạy học theo chủ đề cũng gặp phải những khó khăn hạn chế cả về yếu tố chủ quan lẫn khách quan:

    - Thứ nhất: Khi khai thác các chủ đề, các câu hỏi học sinh đưa ra có thể vượt ra khỏi phạm chương trình, giáo viên khó đưa đến cho học sinh một câu trả lời thỏa đáng.

    - Thứ hai: Học sinh phải được học tập và sinh hoạt trong một môi trường sư phạm mà việc học phải thật sự là nhu cầu của học sinh, theo nhu cầu của học sinh và hướng vào học sinh.

    - Thứ ba: Người giáo viên phải năng động, sáng tạo và là những người có vai trò nhất định trong việc xây dựng kế hoạch và lựa chọn nội dung chương trình học tập của học sinh.

    3. Phương pháp dạy học

          Dạy học theo chủ đề và nhiều mô hình dạy học tích cực khác đều đặt trọng tâm phát triển tư duy cho học sinh. Chính vì thế dạy học phải chú trọng đến các phương pháp tạo cơ hội, tạo điều kiện cho người học tích cực, chủ động, đặc biệt là quan điểm kiến tạo trong dạy học, còn quá trình học là quá trình giải quyết các vấn đề thực tiễn trên cơ sở kiến thức được học (Học thuyết kiến tạo cho rằng: mọi người, không phân biệt lứa tuổi, học tốt nhất bằng cách: thu thập thông tin mới, suy nghĩ về nó, và làm việc theo nhiều cách khác nhau. Những hướng dẫn trực tiếp được giảm tối thiểu, thay vào đó là tạo cơ hội cho người học thăm dò, thí nghiệm, chia sẻ ý kiến.

          Trong mô hình dạy học này và nhiều mô hình dạy học tích cực khác, người ta không dành nhiều thời gian cho việc cung cấp kiến thức mà thời gian học chủ yếu dành cho việc giải quyết vấn đề, thực hiện các nhiệm vụ học tập của các nhóm học sinh. Kiến thức mới có thể được cung cấp một cách đúng lúc trong quá trình học sinh giải quyết vấn đề thực tiễn được giao, hoặc được giới thiệu trong một khoảng thời gian ngắn thích hợp theo cách dạy truyền thống trước khi học sinh giải quyết vấn đề, hoặc thông qua tài liệu hỗ trợ do giáo viên cung cấp, chỉ dẫn. Nói cách khác, các mô hình dạy học tích cực phổ biến hiện nay thường ưu tiên việc sử dụng kiến thức (thông tin) vào giải quyết vấn đề thực tiễn đặt ra, học sinh học được tiến trình khoa học và kỹ năng tiến trình khoa học từ việc giải quyết vấn đề chứ không phải từ việc tham gia xây dựng kiến thức như quan niệm dạy học truyền thống quen thuộc.

    4. Hình thức tổ chức dạy học

          Dạy học theo chủ đề vẫn là sự kết hợp cách tổ chức học theo lớp truyền thống với học theo nhóm hợp tác, nhưng chủ yếu là theo nhóm. Dạy học theo nhóm với đặc trưng là học sinh hợp tác, cùng nhau “khám phá” lại tri thức của nhân loại, học sinh có cơ hội chia sẻ những suy nghĩ của mình với bạn học; với phương thức học thầy, học bạn sẽ phát huy tính năng động, tư duy sáng tạo của học sinh, đồng thời khắc phục được hoạt động độc diễn của thầy trong lớp đông học sinh.

          Không gian không bó hẹp trong lớp học mà mở ra ngoài thực tiễn.

          Thời gian học một chủ đề không nhất thiết trong một, hai tiết học mà có thể kéo dài trong một, vài tuần tùy ý nghĩa, mức độ quan trọng và khó khăn của chủ đề.

    5. Các bước chuẩn bị và thực hiện dạy học theo chủ đề

    B1. Chọn nội dung có thể tổ chức theo dạy học theo chủ đề.

         Không phải tất cả nội dung trong chương trình học hiện nay của chúng ta đều có thể phù hợp với kiểu dạy học chủ đề. Cách làm là tùy theo từng phần nội dung, đối chiếu nó với mục tiêu của dạy học theo chủ đề, nếu có sự phù hợp thì có thể tổ chức lại nội dung cho phù hợp với dạy học theo chủ đề.

    B2. Tổ chức lại nội dung học phù hợp với dạy học theo chủ đề.

          Dạy học theo chủ đề có mục tiêu quan trọng là hướng tới phát triển tư duy bậc cao thể hiện ở việc yêu cầu học sinh trả lời những câu hỏi có mức độ khái quát nhất định, mà để trả lời được những câu hỏi đó kiến thức phải được tổ chức sao cho thuận lợi cho quá trình học tập. Việc tổ chức lại nội dung học có thể dẫn đến sự xóa nhòa ranh giới giữa các bài trong chương trình học được biên soạn như hiện nay

    B3. Xây dựng bộ câu hỏi định hướng.

         Sau khi chọn được nội dung trong chương trình phù hợp với mục tiêu dạy học theo chủ đề và tổ chức lại hệ thống kiến thức của chủ đề học tập giáo viên bắt đầu xây dựng bộ câu hỏi định hướng cho việc dạy và học một chủ đề. Đây là một nhiệm vụ quan trọng của dạy học theo chủ đề, các câu hỏi này sẽ là kim chỉ nam dẫn dắt nội dung và phương pháp cho toàn bộ chủ đề học tập. Bộ câu hỏi định hướng bao gồm: Câu hỏi khái quát, câu hỏi nội dung và câu hỏi bài học.

    B4. Thiết kế tài liệu hỗ trợ.
         Dạy học chủ đề đặt quan tâm chủ yếu đến việc sử dụng kiến thức vào thực hiện các nhiệm vụ học tập để lĩnh hội hệ thống kiến thức có sự tích hợp cao, tin h giản và có tính công cụ cao, đồng thời hướng tới nhiều mục tiêu giáo dục tích cực khác (mục tiêu “tự học”). Do đó, giáo viên không dạy toàn bộ nội dung học mà học sinh  phải tự tìm hiểu qua SGK, tài liệu, sách báo, internet,… Giáo viên có thể tạo ra các tài liệu hỗ trợ hoặc công cụ tổ chức để hướng dẫn học tập cho học sinh, giúp học sinh tránh đi quá xa so với câu hỏi đặt ra khi tìm thấy “sự thật” về một vấn đề nào đó.
    6. Tiến trình dạy học cụ thể cho chủ đề học tập

    Bước 1: Giới thiệu tổng quan về chủ đề học tập

         Để chuẩn bị tốt cho chủ đề học tập, giáo viên cần hệ thống toàn bộ nội dung kiến thức, cho học sinh thấy được tổng quan về chủ đề học tập của mình. Giới thiệu tổng quan về chủ đề học tập trước khi bước vào nghiên cứu nó là việc cần phải làm để kích thích tính tò mò, sự ham hiểu biết của học sinh, giúp học sinh hiểu được ý nghĩa, nội dung cơ bản của chủ đề, nắm được sơ bộ mối quan hệ tất yếu giữa các phần nội dung khác nhau của chủ đề. Nắm được tổng quan về chủ đề học tập giúp học sinh định hướng sự tự học, tự đọc sách, tự tìm kiếm thông tin, giúp học sinh vượt qua những áp lực tâm lí khi phải tự đọc, tự học.

    Bước 2: Nêu bộ câu hỏi định hướng.

         Giáo viên  nêu bộ câu hỏi định hướng cho việc dạy và học chủ đề nhằm định hướng và tạo hứng thú học tập và làm việc cho học sinh. Tiếp theo, hướng dẫn học sinh tự tìm hiểu nội dung học qua các tài liệu hỗ trợ bằng cách giao các nhiệm vụ học tập cho học sinh, thể hiện cụ thể qua các phiếu giao việc và giao cho từng nhóm học sinh, yêu cầu các nhóm phân công công việc cho từng thành viên. Đồng thời giới thiệu bộ công cụ đánh giá để học sinh có thể định hướng các công việc mà mình cần phải làm.

    Bước 3: Tổ chức quá trình học tập trên lớp.

          Lớp học thường được chia thành các nhóm nhỏ cùng nhau làm việc  thảo luận, suy luận, tranh luận với tinh thần tập thể cao để trả lời các câu hỏi nội dung tương ứng với từng câu hỏi bài học, và trả lời câu hỏi bài học. Cụ thể:

    - Mỗi học sinh báo cáo lại thông tin mình thu thập được về nhiệm vụ được giao và trình bày kết quả thu nhận của mình trước nhóm học tập.

    - Sau đó cả nhóm thảo luận, so sánh, sắp xếp, phân loại thông tin và cùng nhau tranh luận, phân tích, đánh giá để xây dựng các câu trả lời cho các nhiệm vụ được giao.

    - Các nhóm trình bày câu trả lời của nhóm mình trước lớp để các nhóm khác bổ sung, điều chỉnh, chất vấn, đánh giá.

    - Cuối cùng, giáo viên chính thống hoá thông tin học sinh thu được và cả những suy luận xác đáng của họ thành kiến thức mới bằng một bài trình chiếu và có khi phải thực hiện một vài thí nghiệm nếu cần thiết.

    - Sau mỗi câu hỏi bài học, học sinh sẽ làm bài kiểm tra nhỏ để giáo viên kịp thời nắm bắt được khả năng lĩnh hội kiến thức của các em. Cuối chủ đề có bài kiểm tra đánh giá tổng hợp.

    Bước 4: Đánh giá tổng hợp của giáo viên.

          Các công việc mà học sinh thực hiện trong quá trình học tập được đánh giá bằng bộ công cụ đánh giá mà giáo viên đã giới thiệu từ đầu chủ đề.

    - Đánh giá thông qua các phiếu được thiết kế thích hợp cho từng nhiệm vụ học tập, phiếu theo dõi, kiểm tra, đánh giá của các nhóm trưởng và qua sự quan sát sư phạm của giáo viên.

    - Đánh giá qua các bài kiểm tra nhỏ sau mỗi buổi học và bài kiểm tra  đánh giá tổng hợp cuối chủ đề.

           Giáo viên tập hợp các phiếu học tập và đánh giá để tiến hành đánh giá cho điểm quá trình cho từng cá nhân và nhóm học sinh. Kết quả đánh giá quá trình được tính vào điểm kiểm tra miệng hay 15’ tuỳ theo chủ đề học tập và theo phân phối chương trình của bộ.

          Trên đây là những kinh nghiệm mà bản thân muốn chia sẻ. Hy vọng đem đến cái nhìn khái quát nhất về dạy học theo chủ để. Xin chân thành cảm ơn.


    Nhắn tin cho tác giả
    Cao Bằng @ 15:44 21/03/2015
    Số lượt xem: 1374
    Số lượt thích: 0 người
    Avatar

    Dạy học theo chủ đề

     
    Gửi ý kiến